Is de website langzaam? Bezoek onze nieuwe en snellere collectie website op collectie.boijmans.nl

Surrealisme

De surrealistische beweging ontstond in de jaren 20 van de vorige eeuw en omvatte onder meer de beeldende kunst, de literatuur en het theater. De beeldende kunst van deze stroming is goed vertegenwoordigd in onze collectie, met topstukken van grootmeesters als Dalí, Magritte en Delvaux. Deze themapagina schetst een beeld van de bijzondere ideeënwereld van de surrealistische kunstenaars en de verzamelgeschiedenis van deze collectie in Museum Boijmans Van Beuningen

 

Europees surrealisme

Het begrip surrealisme werd in 1917 geïntroduceerd door de Franse schrijver Guillaume Appollinaire. Hij gebruikte het woord om iets te omschrijven dat de realiteit oversteeg, ofwel iets dat ‘surreëel’ was. De Parijse surrealistische kunstenaars creëerden in hun werk een realiteit die in werkelijkheid niet kon bestaan, maar wel in dromen en het domein van de verbeelding. Het surrealisme had grote invloed in Europa, en veel kunstenaars trokken naar Parijs: Max Ernst vanuit Duitsland, Salvador Dalí vanuit Spanje. In verschillende landen maakten kunstenaars surrealistisch werk, zoals in België René Magritte en later Paul Delvaux, en in Italië Giorgio de Chirico.

Sigmund Freud

Een belangrijke inspiratiebron voor het surrealisme was de Oostenrijkse psychiater Sigmund Freud. Begin vorig eeuw ontwikkelde Freud de psychoanalyse, de theorie van het onderbewustzijn van de mens. Volgens Freud wordt het gedrag van mensen in grote mate gestuurd door onderbewuste en irrationele driften. De Franse schrijver André Breton, oprichter van de surrealistische beweging, leerde Freuds theorieën kennen toen hij in de Eerste Wereldoorlog als assistent in een psychiatrisch ziekenhuis werkte. Breton vond dat de maatschappij bevrijd moest worden van het rationalisme, de logica en de burgerlijkheid. Door de verdrongen driften van de mens bloot te leggen zou diens gekwelde geest bevrijd worden. Freuds theorieën vormden het uitgangspunt van Bretons ‘Manifeste du Surrealisme’ in 1924.

Manifest

Grondlegger van de surrealistische beweging was de Franse schrijver André Breton, die in 1924 het ‘Manifeste du Surrealisme’ schreef. Hierin zette hij zijn opvattingen over het surrealisme in relatie tot de kunst en de samenleving uiteen. Ook omschreef hij methodes om het onderbewustzijn te verkennen door middel van kunst. Met bijvoorbeeld de methode van de ‘écriture automatique', het automatisch schrift, konden impulsen uit het onderbewuste direct op papier gezet worden door onder andere half in slaap of onder invloed van drank en drugs te gaan tekenen. De bibliotheek van Museum Boijmans Van Beuningen bezit een exemplaar van Bretons invloedrijke manifest.

Surrealisme in Rotterdam

In 1965 werden ‘Het paar’ van Max Ernst en ‘Op de drempel van de vrijheid’ van René Magritte aangekocht voor de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen. Sindsdien is de verzameling surrealistische kunst aanzienlijk gegroeid. De grootste aankopen werden gedaan tussen 1977 en 1979. Uit de verzameling van de dichter Edward James, tevens mecenas van Magritte en Dalí in de jaren 30, werden toen twaalf werken van deze twee surrealisten aangekocht. Aldus werd de collectie surrealisten een van de belangrijkste pijlers van de museumcollectie. In 2005 werd de wereldberoemde ‘Mae West Lips Sofa’ van Salvador Dalí aangekocht, in 2007 ‘Paysage avec nuages roses’ van Yves Tanguy en in 2009 een ‘Shadow Box’ van Joseph Cornell.

Een Belgische surrealist

Museum Boijmans Van Beuningen bezit maar liefst 15 werken van de Belgische surrealist René Magritte. Magritte streefde ernaar om het 'mysterie van het alledaagse’ te verbeelden. Door de gewone dingen uit hun dagelijkse omgeving te halen kon dat mysterie zichtbaar gemaakt worden. Magritte wilde dit bereiken zonder dat de toeschouwer het schilderij als onwaarschijnlijk fantasiebeeld kon afwijzen. Bij ieder voorwerp zocht hij een tweede beeldelement dat er een verborgen verwantschap mee had. In ‘Le modèle rouge III’ is een paar blote voeten te zien dat in schoenen overgaat. De voeten en schoenen worden daardoor in een vreemd daglicht gesteld.

Tijdschriften – ‘Het raadsel van Isidore Ducasse’

In verschillende publicaties en tijdschriften verwoordden surrealisten hun visie op kunst en maatschappij. Van het tijdschrift ‘La Révolution Surréaliste’ verscheen het eerste nummer eind 1924. Op de eerste bladzijde van het eerste nummer stond een foto van een onherkenbaar object verpakt in lappen, een werk van Man Ray. Een reconstructie van ditzelfde voorwerp maakt deel uit van de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen. De titel ‘Het raadsel van Isidore Ducasse’ verwijst naar het boek ‘Les Chants de Maldoror’ dat Ducasse schreef onder het pseudoniem Comte de Lautréamont. Het boek is een cynische aanval op de westerse beschaving en daarom werd Ducasse een held van de surrealisten. Eén citaat uit het boek werd hun motto: ‘Mooi als de toevallige ontmoeting van een naaimachine en een paraplu op de snijtafel’. Met zijn in lappen verpakte object, een ingepakte naaimachine, verwijst Man Ray naar dit citaat. In de jaren 30 werd het tijdschrift ‘Minotaure’ de belangrijkste spreekbuis van de surrealisten. Het blad, gesponsord door de rijke Edward James en met André Breton als redacteur, vestigde de aandacht op toen nog onbekende kunstenaars als Hans Bellmer, Paul Delvaux en Alberto Giacometti.

Bevlogen mecenas

Edward James was een rijke Engelse aristocraat en een surrealistische dichter. In de jaren 30 ondersteunde hij zowel Magritte als Dalí door werk van hen aan te kopen. Ook kreeg Dalí twee jaar financiële steun van James en mocht Magritte in zijn huis in Londen verblijven om een aantal schilderijen te maken. Daarnaast gaf hij financiële steun aan het tijdschrift ‘Minotaure’. James richtte een van zijn huizen, het Monkton House te Londen, in als een surrealistische droom. In dit huis kreeg onder andere de ‘Mae West Lips Sofa’ van Dalí een plaats. James zelf is op een aantal surrealistische schilderijen vereeuwigd. Magritte maakte bijvoorbeeld een raadselachtig portret van James dat zich in de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen bevindt.

objecten

..

Sluiten

Mijn Boijmans

spring naar boven

spring naar boven